سیاه شدن لثه : از علت تا راهکارهای درمانی

مقدمه
لثه ها، بهعنوان نگهبانان سلامت دهان و دندان، نهتنها وضعیت بهداشت دهان، بلکه اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت کلی بدن ارائه میدهند. سیاه شدن لثهها و تغییر رنگ آن ها، میتواند هشداری جدی برای وجود مشکلات سلامتی یا بیماریهای پنهان باشد. در این مقاله، دلایل سیاهشدن لثه، روشهای درمانی موثر و راهکارهای پیشگیری از این عارضه را بهطور جامع بررسی میکنیم.
رنگ لثه سالم در مقابل لثه ناسالم
رنگ طبیعی لثههای سالم معمولاً صورتی کمرنگ است و مانند پوست پرتقال دون دون است که نشاندهنده جریان خون مناسب و سلامت بافتها میباشد.
ویژگیهای لثه سالم
- رنگ : صورتی یا قرمز کمرنگ.
- بافت : محکم، انعطافپذیر و چسبیده به دندان.
- عدم خونریزی : هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن خونریزی ندارد.
-
سطح صاف : بدون زخم ، تورم یا برجستگی غیرعادی.
ویژگیهای لثه ناسالم
- تغییر رنگ : قرمز تیره ، بنفش یا کبود (نشانه التهاب ، عفونت یا بیماری) و همچنین لکههای سیاه پراکنده (ممکن است نشانه ملانین اضافه یا مشکلات جدیتر باشد).
- بافت : متورم ، شل یا حساس به لمس.
- خونریزی : حتی با تماس ملایم.
- بوی بد دهان : ناشی از تجمع باکتریها.
نکته کلیدی
تغییر رنگ لثه به تنهایی نشانه قطعی بیماری نیست، اما مراجعه به دندانپزشک برای تشخیص دقیق ضروری است.
دلایل سیاه شدن لثهها
سیاه شدن لثهها میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله افزایش ملانین (رنگدانه طبیعی بدن) که در برخی افراد به صورت ژنتیکی شایعتر است (پیگمانتاسیون فیزیولوژیک) ، عفونتهای دهانی ، مصرف دخانیات، استفاده از فلزات خاص در درمانهای دندانپزشکی و برخی بیماریها. در صورت همراهی با درد یا خونریزی، بررسی تخصصی ضروری است.
عوامل ژنتیکی و فیزیولوژیک
پیگمانتاسیون فیزیولوژیک : برخی افراد به طور ژنتیکی لثههای تیرهتری دارند که ناشی از افزایش تولید ملانین است. این حالت کاملا طبیعی بوده و جای نگرانی ندارد و نیاز به درمان خاصی ندارد.
بیماریهای عفونی
- بیماری عفونی اولسراتیو نکروزان حاد : این بیماری با درد شدید لثهها، بوی بد دهان، خونریزی لثه، زخمهای باز در دهان، قرمزی و تورم لثه و نقاط سیاه یا خاکی رنگ در لثه مشخص میشود. علت آن معمولا رعایت نکردن بهداشت دهان و دندان، وجود باکتریهای مضر در دهان، استرس شدید، سیگار کشیدن و ضعف سیستم ایمنی بدن است.
- درمان: شامل آنتیبیوتیکها، داروهای ضدالتهاب، شستشوی دهان با محلولهای ضدعفونیکننده و رعایت بهداشت دهان و دندان است. مراجعه به دندانپزشک برای درمانهای تخصصی ضروری است.
3. عوامل محیطی و عادات
- مصرف سیگار و دخانیات : نیکوتین و سایر مواد شیمیایی موجود در سیگار باعث کاهش جریان خون در لثهها و تحریک تولید ملانین بیش از حد میشوند که منجر به تیرگی لثهها میشود. (در حقیقت مصرف طولانی و شدید سیگار در کنار سایر عوامل باعث بیماری عفونی اولسراتیو نکروزان حاد که در بالا اشاره شد میشود.)
- درمان : ترک سیگار اولین و مهمترین گام است. استفاده از دهانشویههای مخصوص و مراجعه به دندانپزشک برای جرمگیری و مراقبتهای لثهای نیز میتواند به بهبود وضعیت لثهها کمک کند.
- فلزات خاص در درمانهای دندانپزشکی : استفاده از برخی فلزات مانند آمالگام در پرکردن دندانها میتواند باعث ایجاد لکههای تیره روی لثهها شود.
- درمان : در صورت ایجاد لکه ناشی از فلزات، دندانپزشک میتواند با روشهای مختلف مانند لیزر یا جراحی لثه، لکهها را برطرف کند.
4. بیماریهای سیستمیک

- سندرم پوتز-جگرز: این بیماری ژنتیکی باعث ایجاد لکههای تیره یا سیاهرنگ در پوست و لثهها میشود و میتواند منجر به مشکلات گوارشی و رشد تومورها شود. در سندرم پوتز-جگرز، علائم واضح شامل لکه های رنگدانهای تیره روی لب ها، مخاط دهان، انگشتان، و همچنین پولیپ های گوارشی (با خطر انسداد یا خونریزی) و افزایش خطر سرطان های گوارشی و غیرگوارشی میباشد.
- درمان: شامل نظارت پزشکی، درمان تومورها و مراقبتهای دورهای برای جلوگیری از مشکلات گوارشی است. در برخی موارد، جراحی برای حذف تومورها ضروری میشود.
- بیماری آدیسون: این بیماری هورمونی باعث تیرگی پوست و لثهها، ضعف عمومی، کاهش فشار خون، خستگی و کاهش اشتها میشود.
- درمان: شامل تجویز داروهای هورمونی برای جبران کمبود هورمونها و نظارت مداوم توسط پزشک است.
- ملانوم بدخیم دهان: این نوع نادر از سرطان میتواند باعث ایجاد لکههای سیاه خطرناک روی لثهها، زبان یا سقف دهان شود. این لکهها معمولا شکل نامنظمی دارند و لبههای آنها واضح و یکنواخت نیستند و ممکن است با خونریزی یا تورم همراه باشند.
- درمان: معمولا شامل جراحی برای برداشتن تومور، درمانهای پرتودرمانی و شیمی درمانی است. تشخیص زودهنگام و درمان بهموقع برای پیشگیری از گسترش بیماری ضروری است.
سیاهی لثه ناشی از داروها
تغییر رنگ لثهها و ایجاد تیرگی میتواند یکی از عوارض جانبی برخی داروها باشد. این تغییرات معمولاً به دلیل تجمع رنگدانهها در بافت لثه یا تأثیر دارو بر تولید ملانین (رنگدانه طبیعی بدن) رخ میدهند. در ادامه به برخی از داروهای مؤثر بر رنگ لثه و نحوه درمان این عارضه میپردازیم :
داروهای مؤثر بر رنگ لثه
- مینوسیکلین: این آنتیبیوتیک که برای درمان برخی عفونتها استفاده میشود، میتواند باعث رنگپریدگی یا تیرگی لثهها شود.
- داروهای ضد مالاریا: داروهایی مانند کلروکین که برای پیشگیری و درمان مالاریا تجویز میشوند، ممکن است در برخی افراد باعث تغییر رنگ لثه شوند.
- داروهای ضد صرع (فنیتوئین): این دارو که برای کنترل تشنج در بیماران مبتلا به صرع استفاده میشود، علاوه بر تیرگی، ممکن است به تورم و افزایش حجم لثه نیز منجر شود.
- داروهای هورمونی: برخی داروهای هورمونی یا درمانهای مرتبط با تغییرات هورمونی مانند قرصهای ضدبارداری یا درمانهای جایگزینی هورمون، میتوانند بر تولید ملانین در لثهها تأثیر بگذارند و منجر به تیرگی آنها شوند.
درمان سیاهی لثه ناشی از داروها
- تعویض دارو : در صورتی که تغییر رنگ لثه ناشی از مصرف دارو باشد، با مشورت پزشک معالج میتوان دارو را تغییر داد. البته این کار باید حتماً زیر نظر پزشک انجام شود و از قطع خودسرانه دارو پرهیز شود.
- مراجعه به پزشک متخصص : برای تشخیص دقیق علت تیرگی لثهها و انتخاب بهترین روش درمانی، مشاوره با متخصص دهان و دندان ضروری است. پزشک متخصص میتواند با بررسی وضعیت لثهها و سابقه پزشکی بیمار، علت دقیق را تشخیص داده و بهترین راهکار درمانی را پیشنهاد دهد.
دلایل سیاه شدن لثه مرتبط با دندانپزشکی
سیاه شدن لثه گاهی به دلیل مسائل دندانپزشکی رخ میدهد، از جمله باقی ماندن خون یا واکنش به مواد بعد از ترمیم و عصب کشی، واکنش به فلزات یا عدم تطابق روکش، استفاده از فلزات خاص، عفونت یا عدم تطابق ایمپلنت، تجمع خون بعد از کشیدن دندان و واکنش به فلزات یا مواد دندان مصنوعی. در صورت مشاهده هرگونه تغییر رنگ در لثهها، به خصوص سیاهی، مراجعه به دندانپزشک برای تشخیص و درمان ضروری است.
- استفاده از پرکننده های خاص مثل آمالگام در برخی موارد می تواند باعث تغییر رنگ شود. (این پدیده به نام “تاتو آمالگام” شناخته می شود).
- عفونت یا عدم تطابق مناسب روکش نیز می تواند منجر به تغییر رنگ لثه شود. درمان شامل اصلاح روکش یا استفاده از روش های لیزر برای رفع تیرگی است.
- بعد از ایمپلنت دندان ضخامت کم بافت لثه نیز ممکن است فلز زیرین ایمپلنت را نمایان کند که آن سیاهی از لثه نیست و فلز ایمپلنت میباشد.
در صورت مشاهده هرگونه تغییر رنگ در لثهها، به خصوص سیاهی، مراجعه به دندانپزشک برای تشخیص و درمان ضروری است.
سیاه شدن لثه نوزاد

- تولید ملانین زیاد : لثه نوزادان ممکن است به دلیل تولید ملانین زیاد در بافت لثه سیاه شود. این تغییر رنگ اغلب بیضرر است.
- هماتوم (خون مردگی) رویشی (هنگام دندان درآوردن) : در هنگام دنداندرآوردن، لثه نوزاد ممکن است دچار کبودی یا لکههای سیاه شود. این وضعیت به دلیل فشار ناشی از رشد دندانها بر روی بافت لثه ایجاد میشود و منجر به تشکیل یک بالشتک پر خون و تیره رنگ بین دندان و سطح رویین لثه میشود. این کبودیها معمولاً موقتی هستند و نیازی به درمان خاصی ندارند.
سیاه شدن لثه کودکان
- عوامل ژنتیکی ، افزایش ملانین ، عفونت یا بیماریهای خاص : لثه سیاه در کودکان ممکن است ناشی از عوامل مختلفی مانند ژنتیک، افزایش ملانین در بافت لثه، عفونت یا بیماریهای خاصی مانند سندرم پوتز-جگرز باشد.
- مشکلات تغذیهای یا مصرف داروها : مشکلات تغذیهای مانند ازدیاد برخی املاح و مواد معدنی در رژیم غذایی ویتامینهای ضروری و مصرف برخی داروها نیز میتوانند به تیرگی لثهها منجر شوند.
آزمایشهای لازم برای سیاه شدن لثه

برای تشخیص علت سیاهی لثه، پزشک ممکن است آزمایشهای مختلفی را توصیه کند که در ادامه به آنها اشاره میکنیم :
- آزمایش خون: این آزمایش به منظور بررسی مواردی مانند کمخونی، دیابت یا مشکلات هورمونی که میتوانند باعث سیاهی لثه شوند، انجام میشود.
- بررسیهای هورمونی: در صورتی که پزشک به اختلالات هورمونی مشکوک باشد، ممکن است آزمایشهای هورمونی را برای بررسی سطح هورمونهای مختلف تجویز کند.
- نمونهبرداری از بافت لثه (بیوپسی): در مواردی که پزشک به بیماریهای جدی مانند سرطان یا ملانوم دهانی مشکوک باشد، نمونهبرداری از بافت لثه (بیوپسی) انجام میشود.
- عکسبرداری دهان و دندان: عکسبرداری از دهان و دندان به منظور ارزیابی وضعیت ساختاری و تشخیص مشکلات مرتبط با بافتهای لثه انجام میشود.
- نکته مهم : انجام هرگونه آزمایش و تفسیر نتایج آن باید توسط پزشک متخصص انجام شود. از خوددرمانی و تفسیر خودسرانه نتایج آزمایشها خودداری کنید.
روشهای درمان سیاهی لثه
سیاهی لثه ، بسته به علت آن ، روشهای درمانی مختلفی دارد. این روشها از درمانهای خانگی ساده تا روشهای تخصصی پیشرفته را شامل میشوند.
1. درمانهای خانگی
تمامی درمان های خانگی در جهت رفع التهاب لثه میباشد و چنانچه سیاهی لثه ناشی از بیماری های التهابی لثه باشد بالطبع این درمان ها میتوانند تا حدودی در رفع سیاهی موثر باشند.
2. درمان دارویی و تخصصی
داروهای موضعی مانند کرمهای حاوی هیدروکینون (حتما با مشورت پزشک) یا ترکیبات مشابه برای کاهش تیرگی لثه استفاده میشوند. در موارد عفونت یا التهاب، آنتیبیوتیکها یا دهانشویههای ضدعفونیکننده تجویز میشوند. مشاوره با پزشک یا دندانپزشک برای انتخاب بهترین درمان ضروری است.
3. درمان سیاهی ناشی از سیگار
سیاهی لثه ناشی از سیگار به دلیل تحریک بافت لثه توسط نیکوتین و سایر مواد شیمیایی است. ترک سیگار اولین و مهمترین قدم برای رفع این مشکل است. پس از ترک، استفاده از دهانشویههای مناسب، جرمگیری توسط دندانپزشک میتواند به بازیابی رنگ طبیعی لثه کمک کند.
4. روشهای پیشرفته درمان سیاهی لثه
در مواردی که روشهای خانگی یا دارویی نتوانند مشکل سیاهی لثه را برطرف کنند، یا در شرایط پیشرفته که عوارض بیشتری ایجاد شده باشد، درمانهای تخصصی مورد نیاز هستند. این درمانها معمولاً تحت نظر دندانپزشک یا متخصص انجام میشوند و میتوانند شامل روشهای تهاجمی یا غیرتهاجمی باشند.
روشهای غیرتهاجمی : شامل روشهایی مانند جرمگیری عمیق یا استفاده از لیزر برای از بین بردن تیرگی و بهبود وضعیت لثه.
روشهای تهاجمی : شامل جراحی لثه، پیوند بافت یا برداشتن لایههای رنگدانهای لثه برای بازگرداندن رنگ طبیعی.
برخی از روشهای پیشرفته

-
لایهبرداری لثه (Gingivectomy) :
در این روش جراحی، بافتهای آسیبدیده یا تغییر رنگداده لثه برداشته میشود تا به لثهها رنگ طبیعی بازگردد. این روش معمولاً در مواقعی که تیرگی لثهها به دلیل التهاب مزمن یا بیماریهای لثهای به وجود آمده است، انجام میشود. -
پیوند لثه (Gum Grafting) : اگر لثهها به دلیل عوامل مختلف مانند بیماری لثه، سیگار کشیدن یا مصرف دارو دچار تحلیل شوند و سیاهی ایجاد شود، پیوند لثه میتواند به ترمیم بافت لثه و بهبود رنگ آن کمک کند. در این روش، قسمتی از بافت لثه از قسمتی دیگر از دهان یا از بافت مصنوعی برداشته و به ناحیه آسیبدیده پیوند داده میشود.
-
جراحی لیفت لثه : در مواردی که سیاهی لثه به دلیل ناهماهنگی در شکل بافت لثه یا بیشازحد بودن آن ایجاد شده باشد، جراحی لیفت لثه میتواند گزینهای موثر باشد. در این جراحی، پزشک بافت لثه را به شکلی تنظیم میکند که ظاهر طبیعیتر و متوازنتری پیدا کند.
-
درمان با لیزر : استفاده از لیزر برای درمان سیاهی لثه یکی از روشهای نوین و غیرتهاجمی است که میتواند به رفع تیرگی و بهبود بافت لثه کمک کند. لیزر با هدف قرار دادن بافتهای آسیبدیده و تحریک فرآیندهای ترمیم طبیعی بدن، به درمان کمک میکند.
-
درمانهای ترکیبی :
در بعضی از موارد، ممکن است درمانهای ترکیبی از روشهای مختلف تهاجمی و غیرتهاجمی برای دستیابی به بهترین نتیجه استفاده شود. این روشها ممکن است شامل استفاده از لیزر به همراه پیوند لثه یا جراحی لثه به همراه درمان دارویی باشند. -
دپیگمانتاسیون (Depigmentation) :
این روش مؤثر برای درمان تیرگی لثهها است که به حذف رنگدانههای اضافی از سطح لثه میپردازد. در این تکنیک، لثهها از نظر رنگدانههای اضافی تجزیه و تحلیل میشوند و با استفاده از ابزارهای خاص و گاهی با روشهای لیزری، رنگهای اضافی از لثهها حذف میشود.
تصمیمگیری درباره روش درمانی مناسب به تشخیص پزشک و شرایط بیمار بستگی دارد.
پیشگیری از تغییر رنگ لثه
تیره شدن لثه ها می تواند نگران کننده باشد، اما با رعایت بهداشت دهان و دندان، انتخاب سبک زندگی مناسب و مراقبت های منظم می توان از بروز این مشکل جلوگیری کرد. در این بخش، به بررسی راهکارهای موثر برای پیشگیری از سیاه شدن لثه ها می پردازیم:
- روزانه مسواک بزنید.
- نخ دندان بکشید.
- از دهانشویه استفاده کنید.
- از مصرف دخانیات پرهیز کنید.
- به طور منظم به دندانپزشک مراجعه کنید.
- تغذیه سالم و سرشار از ویتامین داشته باشید. (اگرچه کمبود ویتامین ها سبب التهاب میشود و التهاب حتما باعث سیاهی نمیشود.)
- از مصرف طولانی مدت داروهای خاص بپرهیزید.
نتیجهگیری
تغییر رنگ لثهها ، به ویژه سیاهی لثه ، میتواند دلایل گوناگونی داشته باشد ؛ از عفونت و بیماریهای سیستمیک گرفته تا عوارض جانبی برخی درمانهای دندانپزشکی. تشخیص دقیق علت این تغییر رنگ و اقدام به موقع برای درمان آن، نقش مهمی در بهبود سریع و پیشگیری از مشکلات جدیتر ایفا میکند. برای حفظ سلامت لثهها و پیشگیری از بروز مشکلات، رعایت بهداشت دهان و دندان و مراجعه منظم به پزشک یا دندانپزشک ضروری است.
مقالات مشابه
در صورت علاقه مندی به مطالعه بیشتر درباره ” بررسی دندان ها : تعداد ، انواع و نحوه نام گذاری آنها در دندان پزشکی ” و موارد مرتبط میتوانید از مقالات معتبر زیر استفاده کنید :