مراقبت بعد از کشیدن دندان؛ راهنمای کامل ۲۴ ساعت اول تا بهبودی
بعد از کشیدن دندان، مهمترین موضوع حفظ لخته خون در محل دندان کشیدهشده است. این لخته به توقف خونریزی و شروع روند ترمیم کمک میکند. اگر لخته از بین برود، احتمال درد شدید، خونریزی طولانی، عفونت یا حفره خشک بیشتر میشود.
در این مقاله، مراقبتهای لازم بعد از کشیدن دندان را از ساعات اولیه تا چند روز بعد بررسی میکنیم و توضیح میدهیم چه کارهایی به بهبود سریعتر کمک میکند و چه کارهایی ممکن است روند ترمیم را مختل کند.
خلاصه سریع مراقبت بعد از کشیدن دندان
در ۲۴ ساعت اول بعد از کشیدن دندان به این نکات توجه کنید:
- گاز استریل را طبق دستور دندانپزشک روی محل زخم نگه دارید.
- از تف کردن، قرقره کردن و شستوشوی شدید دهان خودداری کنید.
- با نی نوشیدنی نخورید.
- سیگار، قلیان و الکل مصرف نکنید.
- غذای نرم، خنک یا ولرم بخورید.
- فعالیت سنگین و ورزش انجام ندهید.
- محل زخم را با زبان، انگشت یا مسواک دستکاری نکنید.
- در صورت خونریزی شدید، تب، درد غیرطبیعی یا تورم زیاد با دندانپزشک تماس بگیرید.
جدول مراقبت بعد از کشیدن دندان بر اساس زمان
| زمان بعد از کشیدن دندان | کارهای لازم | کارهای ممنوع |
|---|---|---|
| ۳۰ تا ۶۰ دقیقه اول | فشار ملایم روی گاز استریل | تعویض مکرر گاز، صحبت زیاد |
| ۲۴ ساعت اول | استراحت، مصرف غذای نرم، نوشیدن آرام مایعات | تف کردن، نی، سیگار، الکل، ورزش، غذای داغ |
| روز دوم تا سوم | شستوشوی ملایم با آبنمک طبق دستور دندانپزشک | شستوشوی شدید، غذای سفت، دستکاری زخم |
| روز سوم تا هفتم | بازگشت تدریجی به غذا و فعالیت عادی | ورزش سنگین در صورت درد یا خونریزی |
| بعد از یک هفته | پیگیری بخیه یا معاینه در صورت نیاز | بیتوجهی به درد، بوی بد یا ترشح |
مراقبتهای ۲۴ ساعت اول بعد از کشیدن دندان
مراقبت های بعد از کشیدن در 24 ساعت ابتدایی همانطور که در بالا اشاره کردیم شامل :
- گاز استریل را درست نگه دارید.
- تف نکنید و دهان را نشویید.
- با نی نوشیدنی نخورید.
- استراحت کنید.
- سیگار و قلیان مصرف نکنید.
در ادامه به بررسی کامل این موارد میپردازیم.
۱. گاز استریل را درست نگه دارید
بعد از کشیدن دندان، دندانپزشک یک گاز استریل روی محل زخم قرار میدهد. این گاز به کنترل خونریزی و تشکیل لخته کمک میکند. معمولاً باید آن را حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه با فشار ملایم بین دندانها نگه دارید.
از تعویض مکرر گاز خودداری کنید، چون این کار میتواند لخته تازه تشکیلشده را جابهجا کند.
۲. تف نکنید و دهان را شدید نشویید
حفظ لخته خون مهمترین نکته در روز اول است. تف کردن، قرقره کردن یا شستوشوی شدید دهان میتواند باعث جدا شدن این لخته شود. به همین دلیل، در ۲۴ ساعت اول بهتر است دهان را دستکاری نکنید و اجازه دهید روند طبیعی ترمیم شروع شود.
۳. با نی نوشیدنی نخورید
استفاده از نی باعث ایجاد مکش در دهان میشود. این مکش ممکن است لخته خون را از محل دندان خارج کند. بنابراین بهتر است نوشیدنیها را آرام و مستقیم از لیوان بنوشید.
۴. استراحت کنید
در روز اول، بدن به آرامش نیاز دارد تا خونریزی کنترل شود و محل زخم شروع به ترمیم کند. فعالیت سنگین، ورزش، خم شدن زیاد یا بلند کردن اجسام سنگین میتواند فشار خون را بالا ببرد و احتمال خونریزی را بیشتر کند.
۵. سیگار و قلیان مصرف نکنید
مصرف دخانیات بعد از کشیدن دندان، روند ترمیم زخم را کند میکند و احتمال حفره خشک را افزایش میدهد. هر عاملی که باعث جابهجایی لخته یا تحریک زخم شود، میتواند بهبود را سختتر کند.
غذاهای مناسب بعد از کشیدن دندان
بعد از کنترل خونریزی و کاهش اثر بیحسی، میتوانید غذاهای نرم، خنک یا ولرم مصرف کنید. بهتر است غذاها نیاز به جویدن زیاد نداشته باشند و با محل زخم تماس مستقیم پیدا نکنند.
غذاهای مناسب عبارتاند از:
- سوپ ولرم
- پوره سیبزمینی
- ماست
- فرنی
- تخممرغ نرم
- اسموتی بدون نی
- بستنی ساده در صورت نداشتن منع پزشکی
- موز لهشده
- غذاهای نرم و کمادویه
غذاهای نامناسب بعد از کشیدن دندان
هر چیزی که باعث تحریک زخم، افزایش خونریزی یا گیر کردن در حفره دندان شود، بهتر است تا چند روز مصرف نشود. از این موارد پرهیز کنید:
- غذای داغ
- غذای تند و ادویهدار
- خوراکیهای سفت مثل آجیل و چیپس
- غذاهای دانهدار مثل کنجد یا تخمه
- نوشیدنی گازدار
- نوشیدنی الکلی
- خوراکیهایی که نیاز به جویدن زیاد دارند
بعد از کشیدن دندان چه نوشیدنیهایی مجاز است؟
نوشیدن آب بعد از کشیدن دندان معمولاً مشکلی ندارد، اما باید آرام و بدون نی انجام شود. در ساعات اولیه بهتر است از نوشیدنیهای خیلی داغ، گازدار یا الکلی پرهیز کنید. چای و قهوه نیز بهتر است خیلی داغ نباشند و در صورت مصرف، با احتیاط و بهصورت ولرم نوشیده شوند.
خونریزی بعد از کشیدن دندان
خونریزی خفیف پس از کشیدن دندان معمولاً بخشی از روند طبیعی تشکیل لخته خون و ترمیم محل زخم است. بااینحال، مهم است بدانید چه میزان خونریزی طبیعی محسوب میشود و در صورت ادامهدار شدن خونریزی، چگونه باید آن را کنترل کرد.
چه مقدار خونریزی طبیعی است؟
کمی خونریزی یا صورتی شدن بزاق در چند ساعت اول طبیعی است. این حالت معمولاً با فشار مناسب گاز استریل کمتر میشود. اما اگر خونریزی شدید باشد، گاز خیلی سریع خیس شود یا بعد از چند ساعت کاهش پیدا نکند، باید با دندانپزشک تماس بگیرید.
برای کنترل خونریزی چه کنیم؟
برای کنترل خونریزی، یک گاز استریل تمیز روی محل بگذارید و حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه فشار ملایم و ثابت وارد کنید. در این مدت بهتر است صحبت نکنید و گاز را مدام جابهجا نکنید. تف کردن یا شستوشوی شدید دهان میتواند خونریزی را دوباره شروع کند؛ بنابراین از این کارها خودداری کنید.
درد بعد از کشیدن دندان
پس از برطرف شدن اثر بیحسی، ممکن است در محل کشیدن دندان احساس درد یا فشار داشته باشید. مراقبت درست در ساعات و روزهای ابتدایی و مصرف دارو طبق توصیه دندانپزشک، معمولاً به کنترل این ناراحتی کمک میکند. در ادامه، درباره روند درد و نکات مربوط به مصرف مسکن توضیح میدهیم.
درد تا چند روز طبیعی است؟
مقداری درد، حساسیت یا ناراحتی بعد از کشیدن دندان طبیعی است. معمولاً درد در یکی دو روز اول بیشتر است و سپس بهتدریج کاهش پیدا میکند. اگر درد بعد از چند روز شدیدتر شود یا همراه با بوی بد دهان، طعم ناخوشایند، تب یا درد تیرکشنده باشد، ممکن است نیاز به بررسی دندانپزشک داشته باشید.
مصرف مسکن بعد از کشیدن دندان
برای بیشتر بزرگسالان، در صورت نداشتن منع مصرف، ایبوپروفن ۴۰۰ میلیگرم هر ۶ تا ۸ ساعت در صورت درد گزینه مناسبی است. اگر درد بیشتر بود، میتوان همزمان با آن استامینوفن ۵۰۰ میلیگرم مصرف کرد.
اگر نمیتوانید ایبوپروفن مصرف کنید، استامینوفن ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیگرم هر ۶ تا ۸ ساعت در صورت نیاز استفاده کنید. از مصرف همزمان چند داروی حاوی استامینوفن خودداری کنید و مقدار درجشده روی بسته دارو را بیشتر نکنید.
در بارداری، بیماری معده یا کلیه، سابقه حساسیت به ایبوپروفن، مصرف رقیقکنندههای خون یا داروهای دیگر، پیش از مصرف مسکن با دندانپزشک یا پزشک مشورت کنید.
درمان تورم بعد از کشیدن یا جراحی دندان
کمپرس سرد بعد از کشیدن دندان
در کشیدنهای سختتر یا جراحی دندان عقل، ممکن است تورم ایجاد شود. در ساعات اولیه، دندانپزشک ممکن است استفاده از کمپرس سرد را توصیه کند. کمپرس سرد باید از بیرون دهان و روی صورت قرار بگیرد و نباید مستقیم با زخم تماس داشته باشد.
کمپرس گرم بعد از کشیدن دندان
معمولاً پس از گذشت ۳ روز از کشیدن دندان، میتوانید بهجای کمپرس سرد از کمپرس گرم استفاده کنید. کمپرس گرم به کاهش گرفتگی عضلات فک و بهبود تورم باقیمانده کمک میکند. آن را بهصورت ملایم و برای مدت کوتاه روی پوست صورت قرار دهید.
چه زمانی تورم نگرانکننده است؟
تورم خفیف بعد از جراحی میتواند طبیعی باشد، اما اگر تورم بعد از چند روز بیشتر شود، همراه با تب باشد، بلع یا تنفس را سخت کند یا با ترشح چرکی همراه شود، باید سریع با دندانپزشک تماس بگیرید.
مراقبت بعد از جراحی دندان عقل
جراحی دندان عقل معمولاً نسبت به کشیدن ساده دندان مراقبت بیشتری نیاز دارد. بسیاری از نکاتی که بالاتر گفتیم، مثل پرهیز از نی، سیگار، غذای داغ، فعالیت سنگین و دستکاری زخم، در جراحی دندان عقل هم اهمیت بیشتری پیدا میکنند.
مراقبت از بخیه بعد از کشیدن دندان
اگر بعد از کشیدن یا جراحی دندان بخیه زده شده باشد، باید مراقب باشید که بخیهها کشیده یا باز نشوند. دستکاری محل زخم یکی از عواملی است که میتواند روند ترمیم را مختل کند.
برای مراقبت از بخیه:
- بخیه را با زبان یا انگشت دستکاری نکنید.
- هنگام مسواک زدن اطراف محل زخم احتیاط کنید.
- غذاهای سفت و چسبنده نخورید.
- زمان مراجعه برای کشیدن بخیه را از دندانپزشک بپرسید.
- اگر بخیه زود باز شد یا خونریزی ایجاد شد، با دندانپزشک تماس بگیرید.
کشیدن دندان در بارداری
اگر باردار هستید، پیش از کشیدن دندان حتماً دندانپزشک را از بارداری، هفته بارداری، داروهای مصرفی و بیماریهای زمینهای خود مطلع کنید. در صورت وجود درد شدید، عفونت، آبسه یا خطر گسترش عفونت، درمان ضروری نباید فقط به دلیل بارداری به تعویق بیفتد؛ زیرا تأخیر در درمان ممکن است مشکل را پیچیدهتر کند.
در هفتههای ابتدایی بارداری، به دلیل حساسیت مراحل اولیه رشد جنین، انجام درمانهای انتخابی و غیرفوری معمولاً با احتیاط بیشتری برنامهریزی میشود. با این حال، این موضوع به معنای خودداری از درمان ضروری نیست. دندانپزشک با توجه به شرایط مادر، مرحله بارداری و در صورت نیاز با هماهنگی پزشک زنان، زمان مناسب درمان، نوع بیحسی، تصویربرداری و داروهای موردنیاز را انتخاب میکند.
برای راهنمای کاملتر، مقاله “دندانپزشکی در بارداری“ را مطالعه کنید.
بهداشت دهان بعد از کشیدن دندان
رعایت بهداشت دهان بعد از کشیدن دندان، به کاهش تجمع پلاک و باقیماندن مواد غذایی اطراف محل زخم کمک میکند. در این مدت باید مراقبتهای بهداشتی را با دقت بیشتری انجام دهید تا به محل کشیدن دندان فشار یا آسیب وارد نشود. در ادامه، نکات مهم بهداشت دهان بعد از کشیدن دندان را بررسی میکنیم.
مسواک زدن بعد از کشیدن دندان
در روز اول باید از مسواک زدن مستقیم روی محل زخم خودداری کنید، اما میتوانید سایر دندانها را با احتیاط تمیز کنید. از روزهای بعد، طبق توصیه دندانپزشک، بهداشت دهان را با ملایمت ادامه دهید.
آبنمک بعد از کشیدن دندان
معمولاً از ۲۴ ساعت بعد از کشیدن دندان میتوان شستوشوی ملایم با آبنمک ولرم را شروع کرد. این شستوشو نباید شدید باشد. کافی است آبنمک را آرام در دهان بچرخانید و بدون فشار زیاد خارج کنید.
در روز اول شستوشوی شدید ممنوع است، اما از روز دوم به بعد، شستوشوی ملایم طبق دستور دندانپزشک میتواند به تمیز ماندن دهان کمک کند.
حفره خشک (Dry Socket) بعد از کشیدن دندان چیست؟
حفره خشک زمانی رخ میدهد که لخته خون داخل محل دندان کشیدهشده از بین برود یا بهدرستی تشکیل نشود. در این حالت استخوان و عصبهای ناحیه در معرض تحریک قرار میگیرند و درد شدیدی ایجاد میشود.
بسیاری از ممنوعیتهایی که در بخش مراقبتهای ۲۴ ساعت اول گفته شد، مانند مصرف سیگار، استفاده از نی، تف کردن و شستوشوی شدید دهان، دقیقاً برای کاهش احتمال همین مشکل است.
علائم حفره خشک
علائم حفره خشک میتواند شامل موارد زیر باشد:
- درد شدید چند روز بعد از کشیدن دندان
- درد تیرکشنده به گوش، فک یا شقیقه
- بوی بد دهان
- طعم ناخوشایند دهان
- خالی دیده شدن حفره دندان
چه کسانی بیشتر در معرض حفره خشک هستند؟
احتمال حفره خشک در این افراد بیشتر است:
- افراد سیگاری
- افرادی که با نی نوشیدنی میخورند
- کسانی که زخم را دستکاری میکنند
- افرادی که دهان را شدید میشویند
- افرادی که جراحی سخت، بهخصوص جراحی دندان عقل داشتهاند یا فرایند جراحی آنها بیش از حد طول کشیده است.
- افرادی که داروهای ضدبارداری مصرف میکنند.
چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کنیم؟
بیشتر ناراحتیهای خفیف بعد از کشیدن دندان طبیعی است، اما بعضی علائم نیاز به بررسی سریع دارند. اگر هرکدام از موارد زیر را تجربه کردید، با دندانپزشک تماس بگیرید:
- خونریزی شدید و کنترلنشدنی
- دردی که بهجای کاهش، شدیدتر میشود
- تب
- تورم زیاد یا رو به افزایش
- ترشح چرک
- بوی بد شدید دهان
- مشکل در بلع یا تنفس
- باز شدن بخیه
- بیحسی طولانیمدت لب، چانه یا زبان
جمعبندی
مراقبت صحیح بعد از کشیدن دندان به کاهش درد، کنترل خونریزی و پیشگیری از عفونت یا حفره خشک کمک میکند. مهمترین نکته در روز اول، حفظ لخته خون داخل حفره دندان است. برای این کار باید از تف کردن، نی، سیگار، شستوشوی شدید دهان، غذای داغ و فعالیت سنگین خودداری کنید.
اگر خونریزی شدید، درد غیرطبیعی، تب، تورم زیاد، بوی بد دهان یا مشکل در بلع و تنفس دارید، بهتر است سریع با دندانپزشک تماس بگیرید.
مقالات پیشنهادی بینالمللی درباره مراقبت بعد از کشیدن دندان
برای مطالعه بیشتر درباره مراقبت بعد از کشیدن دندان، منابع معتبر زیر مفید هستند:
سؤالات متداول مراقبت بعد از کشیدن دندان
چند ساعت بعد از کشیدن دندان غذا بخوریم؟
بعد از کاهش بیحسی و کنترل خونریزی میتوانید غذای نرم، خنک یا ولرم بخورید. بهتر است با سمت مقابل دهان غذا بجوید.
آیا بعد از کشیدن دندان میتوان آب خورد؟
بله. نوشیدن آب معمولاً مشکلی ندارد، اما باید آرام و بدون نی انجام شود.
آیا بعد از کشیدن دندان بستنی خوب است؟
خوراکیهای نرم و خنک میتوانند در ساعات اولیه به کاهش ناراحتی کمک کنند، اما نباید در مصرف آنها زیادهروی کرد. اگر دیابت یا محدودیت غذایی دارید، بهتر است با احتیاط مصرف شود.
تا چند روز بعد از کشیدن دندان نباید سیگار کشید؟
بهتر است حداقل چند روز بعد از کشیدن دندان سیگار و قلیان مصرف نشود. مصرف دخانیات میتواند احتمال درد و تأخیر در ترمیم را بیشتر کند.
چه زمانی بعد از کشیدن دندان ورزش کنیم؟
در ۲۴ ساعت اول ورزش نکنید. بعد از آن، اگر خونریزی، درد یا تورم ندارید، میتوانید فعالیتهای سبک را بهتدریج شروع کنید. در صورت جراحی سخت یا درد ادامهدار، بهتر است با دندانپزشک مشورت کنید.
آیا آنتیبیوتیک بعد از کشیدن دندان لازم است؟
همیشه لازم نیست. آنتیبیوتیک فقط باید طبق تشخیص و تجویز دندانپزشک مصرف شود.
درد بعد از کشیدن دندان چند روز طول میکشد؟
درد معمولاً طی چند روز کاهش پیدا میکند. اگر درد شدیدتر شد، ادامه پیدا کرد یا با بوی بد دهان و طعم ناخوشایند همراه بود، باید بررسی شود.
اگر بعد از کشیدن دندان خونریزی قطع نشد چه کنیم؟
یک گاز استریل تمیز روی محل قرار دهید و فشار ثابت وارد کنید. اگر خونریزی شدید یا طولانی بود، با دندانپزشک تماس بگیرید.
آیا بعد از کشیدن دندان میتوان دهانشویه استفاده کرد؟
در ۲۴ ساعت اول معمولاً نباید دهان را شدید شست. استفاده از دهانشویه فقط طبق دستور دندانپزشک انجام شود.
بعد از کشیدن دندان عقل چه مراقبتی لازم است؟
بیشتر مراقبتهای اصلی همان مواردی است که در مقاله گفته شد، اما بعد از جراحی دندان عقل باید استراحت، مصرف غذای نرم، مراقبت از بخیه و پیگیری تورم یا درد را جدیتر بگیرید.
