همانژیوم دهان و صورت چیست؟ ارتباط آن با ماهگرفتگی
دیدن یک لکه قرمز، صورتی، بنفش یا آبی روی صورت، لب یا داخل دهان، مخصوصاً اگر از کودکی وجود داشته باشد یا بهمرور تغییر کند، برای بسیاری از افراد نگرانکننده است. بعضیها این تغییر رنگها را با عنوان «ماهگرفتگی» میشناسند و بعضی دیگر آن را همانژیوم مینامند؛ اما از نظر پزشکی، همه این ضایعات یکسان نیستند.
برای یک بیمار دندانپزشکی، اهمیت این موضوع فقط به ظاهر صورت محدود نمیشود. اگر ضایعه عروقی روی لب، زبان، لثه، کام، مخاط دهان یا حتی استخوان فک قرار داشته باشد، ممکن است هنگام مسواک زدن، غذا خوردن، جرمگیری، جراحی لثه، کشیدن دندان یا سایر درمانهای دندانپزشکی اهمیت پیدا کند؛ بهخصوص اگر سابقه خونریزی، زخم شدن، رشد یا تغییر رنگ داشته باشد.
در این مقاله بررسی میکنیم کدام ضایعات واقعاً همانژیوم هستند، رابطه بین ماهگرفتگی و همانژیوم چیست؟ چه زمانی ضایعات عروقی داخل دهان نیاز به بررسی دارند و چرا بهتر است قبل از درمانهای دندانپزشکی، وجود چنین لکهها یا برجستگیهایی را به دندانپزشک اطلاع دهید.
رابطه بین همانژیوم و ماهگرفتگی چیست؟
همانژیوم میتواند یکی از انواع ضایعاتی باشد که در گفتار روزمره به آنها ماهگرفتگی گفته میشود؛ اما هر ماهگرفتگی همانژیوم نیست. ماهگرفتگی یک اصطلاح عمومی برای لکهها و ضایعات مادرزادی پوست است و میتواند شامل ضایعات عروقی یا رنگدانهای مختلف باشد.
همانژیوم شیرخوارگی
همانژیوم شیرخوارگی یک تومور خوشخیم و غیرسرطانی عروقی است که بهدلیل افزایش موقت رشد و تکثیر سلولهای عروقی ایجاد میشود. این ضایعه معمولاً در هفتههای نخست پس از تولد ظاهر میشود، ممکن است در ماههای ابتدایی سریع بزرگتر شود و سپس طی چند سال بهتدریج کوچکتر و کمرنگتر شود.
همانژیوم ممکن است سطحی، عمقی یا ترکیبی باشد. نوع سطحی معمولاً به شکل لکه یا برجستگی قرمز دیده میشود، درحالیکه نوع عمقی ممکن است بهصورت تورمی آبی، بنفش یا همرنگ پوست ظاهر شود.
لکه شرابی یا Port-wine stain
در مقابل، لکه شرابی یا Port-wine stain یک ناهنجاری مویرگی مادرزادی است. در این ضایعه، رگهای خونی از دوران جنینی بهدرستی شکل نگرفتهاند و بیشازحد گشاد باقی ماندهاند. لکه شرابی معمولاً از زمان تولد وجود دارد، همراه با رشد صورت بزرگتر میشود و برخلاف بسیاری از همانژیومها خودبهخود از بین نمیرود. این لکه ممکن است با افزایش سن تیرهتر، ضخیمتر یا برجستهتر شود.
به زبان ساده، در لکه شرابی ساختار رگها از ابتدا غیرطبیعی است؛ اما در همانژیوم، سلولهای عروقی برای مدتی بیشازحد رشد میکنند.
تشخیص تفاوت این دو اهمیت زیادی دارد؛ زیرا روند طبیعی، عوارض احتمالی و روش درمان آنها متفاوت است. همچنین اگر ضایعه در اطراف چشم، بینی، لب، زبان، لثه یا داخل دهان قرار داشته باشد، سریع رشد کند، زخم شود یا خونریزی داشته باشد، بهتر است توسط پزشک یا دندانپزشک بررسی شود.
همانژیوم دهانی در کدام قسمتهای دهان دیده میشود؟
همانژیوم دهانی میتواند روی لب، زبان، لثه، کام، مخاط داخل گونه یا بهندرت داخل استخوان فک دیده شود. اهمیت محل ضایعه در این است که بعضی نواحی بیشتر با غذا خوردن، صحبت کردن، مسواک زدن یا درمانهای دندانپزشکی در تماس هستند و ممکن است زودتر تحریک یا دچار خونریزی شوند.
همانژیوم لب، زبان، لثه و مخاط دهان
همانژیوم در بافت نرم دهان معمولاً به شکل لکه یا برجستگی قرمز، آبی، بنفش یا تیره دیده میشود. این ضایعه ممکن است بدون درد باشد و فقط هنگام معاینه مشخص شود، اما اگر در مسیر تماس با دندانها، مسواک یا غذا قرار بگیرد، ممکن است زخم شود یا خونریزی کند.
درگیری لب و زبان بیشتر از نظر ظاهر، تکلم و غذا خوردن اهمیت دارد. اما همانژیوم لثه از دید دندانپزشکی مهمتر است، چون ممکن است با التهاب لثه، پولیپ لثه یا سایر تودههای دهانی اشتباه گرفته شود. بنابراین هر برجستگی قرمز، آبی یا بنفش روی لثه که خونریزی میکند یا تغییر اندازه میدهد، باید بررسی شود.
ضایعات عروقی فک؛ موردی که باید جدی گرفته شود
گاهی ضایعه عروقی داخل استخوان فک قرار دارد. این حالت شایع نیست، اما مهم است؛ چون ممکن است قبل از کشیدن دندان، جراحی، ایمپلنت یا نمونهبرداری تشخیص داده نشود و هنگام درمان باعث خونریزی غیرعادی شود.
علائمی مثل تورم فک، لق شدن دندان، خونریزی بیدلیل از لثه، درد یا یافتههای غیرطبیعی در عکس دندان میتواند نیاز به بررسی بیشتر داشته باشد. اگر فرد سابقه ماهگرفتگی وسیع صورت یا ضایعات عروقی شناختهشده دارد، بهتر است قبل از درمانهای دندانپزشکی حتماً به دندانپزشک اطلاع دهد.
علائم همانژیوم دهانی و صورت چیست؟
علائم همانژیوم بسته به محل، اندازه و عمق ضایعه متفاوت است. بعضی همانژیومها فقط از نظر ظاهری دیده میشوند و هیچ درد یا مشکلی ایجاد نمیکنند؛ اما برخی دیگر، بهخصوص اگر داخل دهان یا روی لب و زبان باشند، ممکن است هنگام غذا خوردن، مسواک زدن یا صحبت کردن بیشتر جلب توجه کنند.
نکته مهم این است که این علائم بهتنهایی برای تشخیص کافی نیستند. بسیاری از ضایعات دهانی مانند التهاب لثه، پولیپ لثه، آفت، زخمهای دهانی یا تودههای دیگر هم میتوانند ظاهر مشابهی داشته باشند. بنابراین تشخیص دقیق باید با معاینه دندانپزشک یا پزشک انجام شود.
لکه قرمز، بنفش یا آبی در دهان و صورت
همانطور که قبلاً اشاره کردیم، همانژیوم ممکن است به شکل لکهای قرمز، بنفش، آبی یا تیره روی صورت، لب، لثه، زبان یا مخاط داخل دهان دیده شود. رنگ ضایعه معمولاً به عمق و نوع رگهای درگیر بستگی دارد؛ ضایعات سطحیتر بیشتر قرمز یا صورتی هستند و ضایعات عمقیتر ممکن است آبی یا بنفش دیده شوند.
اگر این لکه از قبل وجود داشته و تغییری نکرده باشد، ممکن است نیاز به اقدام فوری نداشته باشد؛ اما اگر بهمرور بزرگتر شود، برجستهتر شود، رنگ آن تغییر کند یا همراه با خونریزی و زخم باشد، بهتر است بررسی تخصصی انجام شود.
آیا همانژیوم دهان خطرناک است؟
بیشتر همانژیومها خوشخیم هستند و به معنی سرطان یا بیماری خطرناک نیستند. با این حال، چون ضایعات دهانی در تماس مستقیم با غذا، دندانها، مسواک و درمانهای دندانپزشکی قرار دارند، حتی یک ضایعه خوشخیم هم در بعضی شرایط نیاز به بررسی دقیق دارد.
چه زمانی جای نگرانی نیست؟
در موارد زیر معمولاً جای نگرانی فوری وجود ندارد، اما بهتر است ضایعه حداقل یکبار توسط دندانپزشک یا متخصص بیماریهای دهان بررسی شود:
- ضایعه از مدتها قبل وجود داشته و تغییر واضحی نکرده است.
- اندازه آن ثابت مانده و بهمرور بزرگتر نشده است.
- درد، سوزش یا ناراحتی خاصی ایجاد نمیکند.
- هنگام مسواک زدن یا غذا خوردن خونریزی ندارد.
- زخم نمیشود و سطح آن تغییر نکرده است.
- در جویدن، صحبت کردن یا حرکت زبان مزاحمت ایجاد نمیکند.
در چنین شرایطی، معمولاً دندانپزشک یا پزشک با معاینه و پیگیری دورهای، روند ضایعه را زیر نظر میگیرد.
چه علائمی در همانژیوم دهان نیاز به مراجعه سریع به پزشک یا دندانپزشک دارد؟
اگر هرکدام از موارد زیر وجود داشته باشد، بهتر است مراجعه را به تعویق نیندازید:
- ضایعه بهتازگی ایجاد شده است.
- اندازه آن سریع یا تدریجی در حال بزرگتر شدن است.
- رنگ، شکل یا برجستگی آن تغییر کرده است.
- بدون علت مشخص خونریزی میکند.
- هنگام غذا خوردن، مسواک زدن یا تماس با دندانها بهراحتی تحریک میشود.
- زخم مکرر، درد یا التهاب اطراف ضایعه وجود دارد.
- روی لثه، زبان، لب یا ناحیهای قرار دارد که مدام در تماس و تحریک است.
- قبل از درمانهایی مانند کشیدن دندان، جراحی لثه، ایمپلنت، نمونهبرداری یا سایر درمانهای تهاجمی دهان و فک دیده شده است.
در این شرایط، تشخیص نوع ضایعه و بررسی احتمال خونریزی اهمیت زیادی دارد. بهتر است بیمار قبل از هر درمان دندانپزشکی، وجود سابقه همانژیوم، ماهگرفتگی وسیع صورت یا هر ضایعه عروقی دهان و صورت را به دندانپزشک اطلاع دهد.
تشخیص همانژیوم دهانی چگونه انجام میشود؟
تشخیص همانژیوم دهانی فقط با نگاه کردن بیمار به ضایعه انجام نمیشود. بسیاری از لکهها و برجستگیهای قرمز یا بنفش داخل دهان میتوانند شبیه هم باشند؛ بنابراین دندانپزشک یا متخصص بیماریهای دهان ابتدا ظاهر ضایعه، محل قرارگیری، اندازه، سابقه رشد، میزان خونریزی و ارتباط آن با دندانها و لثه را بررسی میکند.
معاینه، تست فشار، سونوگرافی داپلر و MRI
در معاینه بالینی، دندانپزشک به رنگ، قوام، برجستگی و واکنش ضایعه به فشار توجه میکند. در بعضی ضایعات عروقی، با فشار ملایم ممکن است رنگ ضایعه برای لحظهای کمرنگتر شود و سپس دوباره به حالت قبل برگردد. این بررسی میتواند به تشخیص عروقی بودن ضایعه کمک کند، اما بهتنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست.
اگر ضایعه بزرگ، عمقی، نزدیک نواحی حساس یا مشکوک به درگیری فک باشد، ممکن است تصویربرداری لازم شود. سونوگرافی داپلر میتواند جریان خون داخل ضایعه را بررسی کند و در موارد پیچیدهتر، MRI برای مشخص شدن عمق، وسعت و ارتباط ضایعه با بافتهای اطراف استفاده میشود.
چرا دستکاری یا بیوپسی خودسرانه خطرناک است؟
ضایعات عروقی دهان را نباید خودسرانه فشار داد، برید، سوراخ کرد یا با روشهای خانگی درمان کرد. اگر ضایعه واقعاً منشأ عروقی داشته باشد، دستکاری آن میتواند باعث خونریزی شود.
بیوپسی یا نمونهبرداری نیز باید فقط زمانی انجام شود که دندانپزشک یا متخصص پس از معاینه و بررسیهای لازم آن را ضروری بداند. در بعضی موارد، قبل از نمونهبرداری باید ماهیت عروقی ضایعه با معاینه یا تصویربرداری مشخص شود تا خطر خونریزی و عوارض احتمالی کاهش پیدا کند.
اهمیت همانژیوم در دندانپزشکی
همانژیوم دهانی اگر روی لثه، زبان، لب، مخاط دهان یا داخل فک باشد، میتواند در بعضی درمانهای دندانپزشکی اهمیت پیدا کند؛ مخصوصاً زمانی که احتمال خونریزی یا تحریک ضایعه وجود دارد.
خطر خونریزی در جرمگیری، جراحی لثه یا کشیدن دندان
ضایعات عروقی دهان ممکن است هنگام جرمگیری عمیق، جراحی لثه، کشیدن دندان، ایمپلنت یا نمونهبرداری دچار خونریزی شوند. به همین دلیل، اگر بیمار سابقه همانژیوم یا دیگر موارد ماهگرفتگی وسیع صورت یا ضایعه عروقی داخل دهان دارد، بهتر است قبل از درمان حتماً به دندانپزشک اطلاع دهد.
ارتباط ضایعات عروقی صورت با لثه، فک و نامرتبی دندانها
برخی ضایعات عروقی صورت ممکن است با تغییراتی در لب، لثه، مخاط دهان یا رشد فک همراه باشند. در این موارد، دندانپزشک وضعیت لثه، فک، رویش دندانها و احتمال خونریزی را بررسی میکند. البته این موضوع در همه بیماران دیده نمیشود و فقط با معاینه قابل تشخیص است.
درمان همانژیوم دهان و صورت چگونه است؟
درمان همانژیوم به نوع ضایعه، محل قرارگیری، اندازه، سن بیمار، سرعت رشد و میزان خونریزی یا اختلال عملکرد بستگی دارد. بعضی ضایعات فقط نیاز به پیگیری دارند، اما برخی دیگر باید توسط پزشک، متخصص پوست، جراح فک و صورت یا متخصص بیماریهای دهان درمان شوند.
پیگیری، دارو، لیزر، اسکلروتراپی یا جراحی
در موارد کوچک و بدون علامت، ممکن است پزشک فقط پیگیری دورهای را توصیه کند. اگر ضایعه در حال رشد باشد، خونریزی کند یا روی عملکرد دهان اثر بگذارد، درمانهایی مانند دارو، لیزر، اسکلروتراپی یا جراحی مطرح میشوند.
انتخاب روش درمان نباید خودسرانه باشد؛ چون ضایعات عروقی دهان ممکن است هنگام دستکاری خونریزی کنند و قبل از درمان، باید نوع و وسعت ضایعه مشخص شود.
درمان ماهگرفتگی صورت؛ چه زمانی متخصص پوست یا فک و صورت لازم است؟
اگر منظور از ماهگرفتگی، لکه شرابی یا ضایعه عروقی پوستی باشد، معمولاً بررسی و درمان آن در حوزه متخصص پوست قرار میگیرد. اما اگر ضایعه همراه با درگیری لب، لثه، مخاط دهان، فک یا مشکلات دندانی باشد، ارزیابی توسط دندانپزشک، متخصص بیماریهای دهان یا جراح فک و صورت هم اهمیت دارد.
بهتر است بیمار قبل از هر درمان زیبایی، لیزر یا درمان دندانپزشکی، سابقه همانژیوم یا ماهگرفتگی صورت را به پزشک یا دندانپزشک اطلاع دهد.
مراقبتهای دندانپزشکی برای افراد دارای همانژیوم یا ماهگرفتگی
افرادی که همانژیوم دهانی، ضایعه عروقی صورت یا ماهگرفتگی گسترده دارند، بهتر است قبل از درمانهای دندانپزشکی معاینه دقیقتری انجام دهند. این موضوع بهخصوص زمانی مهم است که ضایعه روی لب، لثه، زبان، مخاط دهان یا نزدیک محل درمان قرار داشته باشد.
هدف از این بررسی، پیشگیری از خونریزی، تحریک ضایعه و انتخاب روش درمان ایمنتر است.
قبل از درمان دندانپزشکی چه اطلاعاتی باید گفته شود؟
قبل از جرمگیری عمیق، کشیدن دندان، جراحی لثه، ایمپلنت یا نمونهبرداری، بهتر است بیمار موارد زیر را به دندانپزشک اطلاع دهد:
- سابقه همانژیوم یا ماهگرفتگی صورت
- وجود لکه یا برجستگی عروقی داخل دهان
- سابقه خونریزی از ضایعه
- تغییر اندازه، رنگ یا شکل ضایعه
- درمانهای قبلی مثل لیزر، جراحی، دارو یا اسکلروتراپی
- وجود ضایعه نزدیک لثه، زبان، لب یا محل درمان دندانپزشکی
با دانستن این اطلاعات، دندانپزشک میتواند در صورت نیاز قبل از شروع درمان، تصویربرداری، مشاوره با متخصص بیماریهای دهان یا ارجاع به جراح فک و صورت را در نظر بگیرد.
جمعبندی؛ چرا همانژیوم دهانی را نباید ساده گرفت؟
همانژیوم دهانی معمولاً ضایعهای خوشخیم است، اما وقتی روی لب، زبان، لثه، مخاط دهان یا داخل فک قرار میگیرد، میتواند در بعضی شرایط اهمیت دندانپزشکی پیدا کند. موضوع اصلی فقط ظاهر ضایعه نیست؛ بلکه احتمال خونریزی، تحریک هنگام غذا خوردن یا مسواک زدن و اهمیت آن قبل از درمانهایی مثل کشیدن دندان، جراحی لثه یا ایمپلنت است.
اگر لکه یا برجستگی عروقی داخل دهان دارید، بهتر است آن را خودسرانه دستکاری نکنید و قبل از هر درمان دندانپزشکی، موضوع را به دندانپزشک اطلاع دهید. تشخیص درست کمک میکند درمان با دقت بیشتر، خطر کمتر و برنامهریزی مناسبتری انجام شود.
مقاله پیشنهادی بینالمللی درباره همانژیوم دهانی و ضایعات عروقی
برای مطالعه بیشتر درباره همانژیوم و ضایعات عروقی دهان، منبع زیر میتواند مفید باشد:
سوالات متداول درباره همانژیوم دهانی و ماهگرفتگی صورت
آیا همانژیوم دهانی خطرناک است؟
در بیشتر موارد، همانژیوم دهانی خوشخیم است و به معنی سرطان نیست. اما اگر خونریزی کند، زخم شود، بزرگتر شود یا نزدیک محل درمان دندانپزشکی باشد، باید توسط دندانپزشک یا متخصص بررسی شود.
آیا ماهگرفتگی صورت همان همانژیوم است؟
نه همیشه. ماهگرفتگی یک اصطلاح عمومی است و ممکن است به ضایعات مختلفی گفته شود. بعضی از این ضایعات همانژیوم هستند، اما برخی دیگر مانند لکه شرابی یا Port-wine stain در گروه دیگری از ضایعات عروقی قرار میگیرند.
همانژیوم دهان در چه قسمتهایی دیده میشود؟
همانژیوم دهانی ممکن است روی لب، زبان، لثه، کام، مخاط داخل گونه یا بهندرت داخل استخوان فک دیده شود. محل ضایعه در تصمیمگیری برای بررسی و درمان اهمیت زیادی دارد.
آیا همانژیوم دهانی باعث خونریزی میشود؟
ممکن است. اگر ضایعه در تماس با دندانها، غذا، مسواک یا درمانهای دندانپزشکی قرار بگیرد، احتمال تحریک و خونریزی وجود دارد. به همین دلیل نباید آن را خودسرانه دستکاری کرد.
آیا میتوان همانژیوم دهانی را در خانه درمان کرد؟
خیر. درمان خانگی، فشار دادن، بریدن یا استفاده از مواد تحریککننده برای ضایعات عروقی دهان میتواند خطرناک باشد و باعث خونریزی شود. تشخیص و درمان باید توسط دندانپزشک، پزشک یا متخصص انجام شود.
آیا قبل از کشیدن دندان باید همانژیوم را به دندانپزشک اطلاع داد؟
بله. اگر سابقه همانژیوم، ماهگرفتگی وسیع صورت یا ضایعه عروقی داخل دهان دارید، حتماً قبل از کشیدن دندان، جراحی لثه، ایمپلنت یا نمونهبرداری به دندانپزشک اطلاع دهید.
درمان همانژیوم دهانی چگونه انجام میشود؟
درمان به نوع، اندازه، محل و علائم ضایعه بستگی دارد. بعضی موارد فقط پیگیری میشوند، اما در موارد دیگر ممکن است دارو، لیزر، اسکلروتراپی یا جراحی لازم باشد.
چه زمانی باید سریعتر برای همانژیوم دهان مراجعه کرد؟
اگر ضایعه سریع بزرگتر میشود، خونریزی میکند، زخم مکرر دارد، دردناک شده یا قبل از درمان دندانپزشکی در محل درمان قرار دارد، بهتر است مراجعه را به تعویق نیندازید.
