خشکی دهان : علائم ، علت ها و درمان خانگی

خشکی دهان : علائم ، علت ها و درمان خانگی

خشکی دهان

خشکی دهان که تقریبا همه ما چه به صورت موقت و یا به چه صورت مزمن آن را تجربه کرده ایم، احساس ناخوشایندی را از بابت کمبود رطوبت در دهان ایجاد می کند. این عارضه زمانی اتفاق می افتد که غدد بزاقی به اندازه کافی بزاق تولید نمی کند . از دلایل ایجاد این عارضه می توان به بیماری ها، داروها، کم آبی بدن و یا حتی سبک زندگی اشاره کرد. به طور کلی بزاق نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان دارد و کاهش آن سبب ایجاد مشکلاتی از جمله بوی بد دهان، افزایش خطر پوسیدگی دندان و مشکلات گوارشی می شود.

علائم خشکی دهان

خشکی دهان علائم زیر را می تواند به همراه داشته باشد :

  • احساس خشکی و چسبندگی در دهان
  • بوی بد دهان
  • مشکل در بلع و صحبت کردن
  • خشکی و ترک خوردگی لب ها
  • سوزش یا احساس خارش در گلو
  • افزایش پوسیدگی دندان و بیماری های لثه
  • خشکی گلو و گرفتگی صدا
  • احساس زبری و خشکی در زبان
  • تغییر در حس چشایی

علت های خشکی دهان

  • مشکلات تیروئیدی
  • کم آبی بدن
  • تنفس از طریق دهان
  • رفلاکس معده
  • فشار خون بالا
  • مصرف برخی داروها
  • بیماری های خود ایمن
  • استرس و اضطراب
  • مصرف داروهای آنتی هیستامین،ضد افسردگی

عوامل دیگری هم که در زیر آورده شده است را می توان در نظر گرفت که عبارتند از :

  • افزایش سن : با افزایش سن افراد بیشتر در معرض قرار می گیرند زیرا تولید بزاق با افزایش سن رابطه معکوس دارد.
  • درمان سرطان : داروهای شیمی درمانی می تواند باعث تغییر در ترکیب بزاق و حتی مقدار بزاق ترشح شده و تولید شده می شود .
  • دیابت : قند خون را بالا می برد که خود می تواند باعث کم آبی و خشکی دهان شود.

خشکی دهان در بارداری

خشک شدن دهان در بارداری

در دوران بارداری علاوه بر تغییرات هورمونی ، افزایش نیاز بدن به مایعات و تغییرات متابولیک نیز می توانند منجر به ایجاد خشکی دهان شوند. در این دوره نوشیدن آب به اندازه کافی و رعایت بهداشت دهان و دندان سبب کاهش این مشکلات خواهد شد.

رفلاکس معده و خشکی دهان

در مورد ارتباط بین خشکی دهان و رفلاکس معده، نظرات متفاوتی وجود دارد. برخی معتقدند خشکی دهان باعث رفلاکس می‌شود و برخی دیگر رفلاکس را عامل خشکی دهان می‌دانند. برای روشن شدن این موضوع، بهتر است به نکات زیر توجه کنیم:

  • تأثیر رفلاکس بر خشکی دهان :

    • بازگشت اسید معده به مری می‌تواند منجر به تحریک غدد بزاقی و در نتیجه کاهش تولید بزاق شود.
    • اسید معده می‌تواند به بافت‌های دهان آسیب رسانده و باعث احساس خشکی و سوزش در دهان شود.
  • تأثیر خشکی دهان بر رفلاکس :

    • بر اساس مطالعات، افرادی که بزاق بیشتری می‌بلعند، کمتر دچار رفلاکس اسید معده می‌شوند.
    • بزاق به دلیل خاصیت قلیایی خود، می‌تواند اسید معده را خنثی کند.
    • افراد مبتلا به خشکی دهان، به دلیل کمبود بزاق، رفلاکس معده را با شدت بیشتری احساس می‌کنند.

بنابراین، می‌توان گفت که ارتباط بین خشکی دهان و رفلاکس معده یک رابطه دوطرفه است. هر کدام از این شرایط می‌توانند دیگری را تشدید کنند.

استرس و خشکی دهان

اضطراب و استرس با تاثیر بر فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک و ترشح غده تولید کننده هورمون کورتیزول تاثیر مستقیمی بر خشکی دهان دارند چراکه هورمون کورتیزول سبب می شود که ترشح بزاق کاهش پیدا کند.

خشکی دهان و کبد

سوء مصرف الکل سبب ایجاد مشکلات کبدی یا به اصطلاح کبد الکلی می شود که ممکن است بر میزان ترشح بزاق تاثیر بگذارد. سموم موجود در خون که به علت مشکلات کبدی دفع نمی شوند می‌توانند منجر به ایجاد خشکی دهان شوند.

فشار خون بالا و خشکی دهان

مصرف برخی از داروهای کنترل فشار خون باعث مصرف آب بدن شده و خشکی دهان را در پی دارند. علاوه بر این فشار خون بالا سبب کاهش جریان خون به غدد بزاقی شده که می تواند در ایجاد خشکی دهان نقش داشته باشد.

خشکی دهان و گلو درد

خشک شدن دندان همراه با گلو درد

ترکیب خشکی دهان و گلو درد علت های مختلفی را می تواند داشته باشد از جمله حساسیت هایی که منجر به تولید هیستامین در بدن می شود که یکی از عوارض آن احساس خارش در گلو می باشد. همچنین تنفس دهانی و خروپف را هم می توان از علل خشکی دهان و گلو درد محسوب کرد.

خشکی گلو و تیروئید

از آنجایی که کم کاری یا پرکاری تیروئید می تواند بر عملکرد غدد بزاقی تاثیر بگذارد پس می تواند منجر به خشکی دهان و گلو شود. عارضه دیگری که بیمارانی دارای ختلالات تیروئیدی با آن مواجه می شوند سندرم سوزش دهان یا همان سوختگی سقف دهان است. علل ایجاد این بیماری هنوز به صورت دقیق مشخص نیست اما ممکن است تیروئید سبب ایجاد این بیماری باشد یا اینکه به علت خشک شدن دهانش، شخص به این بیماری مبتلا شده است.

خشکی گلو و تنگی نفس

خشکی گلو به همراه تنگی نفس می‌تواند ناشی از آلرژی، آسم، عفونت‌های ویروسی یا حتی اضطراب باشد. در موارد شدید، این وضعیت ممکن است نشان‌دهنده مشکلات جدی‌تری مانند بیماری‌های ریوی یا واکنش‌های آلرژیک حاد باشد و نیازمند بررسی پزشکی است.

خشکی گلو و امیکرون

امیکرون برخلاف سویه های پیشین کرونا بیشتر دستگاه تنفسی فوقانی را درگیر می کند و باعث التهاب و تحریک گلو می شود. برای کاهش این علائم استراحت، نوشیدن مایعات گرم و استفاده از بخور توصیه می شود. خشکی گلو ممکن است به دلایل متعددی اتفاق بیفتد که برخی موقتی و برخی دیگر نیاز به معاینه پزشکی دارند .رعایت بهداشت دهان و حلق مصرف مایعات کافی پرهیز از مواد تحریک کننده و در مواقع  نیاز مراجعه به پزشک می تواند به مدیریت بهتر این مشکل کمک کند.

خشکی دهان در سرماخوردگی

خشکی دهان در سرماخوردگی

در هنگام سرماخوردگی از آنجایی که بینی دچار انسداد یا گرفتگی می شود ، فرد ناگزیر به تنفس از راه دهان می شود که این وضعیت منجر به تبخیر بزاق و در نتیجه خشکی دهان و گلو می گردد. در زمان سرماخوردگی نیز بدن آب بیشتری را از دست می دهد، به ویژه اگر درگیر تب تعریق یا آب ریزش بینی باشد. علاوه بر این مصرف کم مایعات هم می تواند منجر به کاهش بزاق و خشکی دهان شود. شایان ذکر است مصرف برخی از داروها همانند آنتی هیستامین ها و برخی مسکن ها کاهش ترشح بزاق و خشکی دهان را به دنبال دارد. استفاده از راهکارهای ساده مثل نوشیدن مایعات به طور کافی، استفاده از بخور، شستشوی بینی و اجتناب از مصرف داروهای خشک کننده می تواند به بهبود وضعیت کمک کند.

احساس خشکی زبان

خشکی زبان، اغلب نتیجه‌ی کاهش ترشح بزاق است و می‌تواند به همان دلایلی که قبلاً برای خشکی دهان ذکر شد، رخ دهد. به عبارت دیگر، عوامل ایجاد کننده‌ی خشکی دهان، می‌توانند منجر به خشکی زبان نیز بشوند.

علت خشکی دهان تشنگی زیاد و ادرار زیاد

اگر علاوه بر خشکی دهان دچار تشنگی و ادرار زیاد هم هستید می تواند نشانه وجود یک مشکل جدی از جمله دیابت نوع یک یا دو، مصرف زیاد نمک یا کافئین، مشکلات کلیوی، مصرف داروهای ادرارآور، اختلالات هورمونی و حتی اختلالات غدد بزاقی باشد .در جهت پیشگیری از این اتفاق بهتر است آب کافی نوشیده شود و مصرف الکل و کافئین را کاهش دهید. از طرفی برای بررسی وجود بیماری های ذکر شده مراجعه به پزشک توصیه می‌شود.

علت خشک شدن دهان در شب​

خشکی دهان در شب

خشکی دهان در شب یا بعد از بیدار شدن یا در طول خواب نیز ناشی از همان دلایلی است که به‌طور کلی باعث خشکی دهان می‌شوند و ارتباط مستقیمی با زمان شب ندارد. به عبارت دیگر، عوامل ایجادکننده این مشکل که در بالا ذکر شد در هر ساعتی از روز می‌توانند فعال باشند، اما به دلیل شرایط خاص شب (مانند تنفس دهانی حین خواب یا عارضه هایی مانند خروپوف و آپنه انسدادی خواب)، علائم آن در شب تشدید می‌شود.

علت خشکی دهان بعد از غذا خوردن

غذاهای شور، تند یا خشک می‌توانند آب بدن را کاهش داده و بزاق را تبخیر کنند، که منجر به خشکی دهان می‌شود. غذاهای شیرین یا سرشار از کربوهیدرات‌های ساده مانند نان سفید، برنج و شیرینی‌ها می‌توانند سبب غلیظ شدن بزاق شده که باعث احساس خشکی دهان می‌شوند. لازم به ذکر است که ممکن است سطح قند خون را افزایش داده و منجر به خشکی موقت دهان که در برخی افراد می‌شود.

اگر فقط گاهی بعد از غذا دچار خشکی دهان می‌شوید، احتمالاً به دلیل نوع غذا، کم‌آبی یا مصرف دارو است. اگر این مشکل دائمی است و با علائم دیگری مثل تشنگی زیاد، رفلاکس یا تغییر در قند خون همراه است، بهتر است بررسی پزشکی انجام دهید.

درمان خانگی خشکی دهان و گلو

درمان خانگی خشک شدن دهان و گلو

برای رفع این مشکل می توان روش های زیر را در پیش گرفت ؛

  • مصرف کافی مایعات : نوشیدن روزانه هشت تا ده لیوان آب برای هیدراته نگه داشتن بدن خود.
  • نوشیدن آب لیمو با عسل : آب لیمو سبب افزایش ترشح بزاق شده و عسل نیز باعث تسکین گلو می‌شود.
  • جویدن آدامس بدون قند : آدامس نیز باعث تحریک غدد بزاقی شده و افزایش تولید بزاق را به همراه دارد.
  • تنفس از طریق بینی : اگر بینی دچار انسداد یا گرفتگی شده باشد بهتر است با شستشوی آب نمک باز شود.
  • اجتناب از خوردن کافئین و الکل : کافئین و الکل باعث خشکی بیشتر دهان می شود.
  • استفاده از دستگاه بخور : خصوصا در فصل سرما برای افزایش رطوبت هوای محیط بهترین گزینه استفاده از دستگاه بخور می باشد.
  • خوردن غذاهای آبکی : مثل سوپ.

درمان خشکی گلو در بارداری

در دوران بارداری نیز درمان خشگی گلو فرقی با دیگر روش‌های خانگی درمان ندارد فقط باید از مصرف غذاهای شور، تند و پر ادویه پرهیز کنید و در صورت ادامه این روند پزشک خود را در جریان بگذارید.

دمنوش برای خشکی گلو و دهان

دمنوش برای خشکی گلو

برای تسکین گلو و مجاری تنفسی، می‌توانید از دمنوش‌های گیاهی زیر استفاده کنید:

  • دمنوش زنجبیل و عسل : این دمنوش با ترکیب خواص ضدویروسی و ضدالتهابی زنجبیل و نرم‌کنندگی گلو و ضدباکتریایی عسل، ترکیبی موثر برای تسکین گلو درد است. برای تهیه آن، چند برش زنجبیل تازه را در آب جوش دم کرده و پس از اینکه دمنوش کمی ولرم شد، یک قاشق عسل به آن اضافه کنید.
  • دمنوش آویشن : آویشن به عنوان یک ضدعفونی‌کننده طبیعی برای گلو عمل کرده و به کاهش سرفه و خشکی گلو کمک می‌کند. برای تهیه آن، یک قاشق آویشن خشک را در یک فنجان آب جوش به مدت 8 تا 10 دقیقه دم کنید.
  • دمنوش گل ختمی : گل ختمی حاوی موسیلاژ (لعاب) است که گلو را پوشانده و نرم می‌کند و به تسکین فوری خشکی و خارش گلو کمک می‌کند. برای تهیه آن، ریشه گل ختمی را به مدت 15 دقیقه در آب جوش دم کنید.
  • دمنوش نعنا فلفلی : منتول موجود در نعنا فلفلی مجاری تنفسی را باز کرده و گلو را مرطوب می‌کند. برای تهیه آن، برگ‌های تازه یا خشک نعنا فلفلی را در آب جوش دم کنید.

درمان های دارویی خشکی دهان

به طور معمول برای درمان خشکی دهان روش های زیر پیشنهاد می شود ؛

  • استفاده از مرطوب کننده های دهان : استفاده از محلول های دهانی و بزاق مصنوعی، سبب افزایش لغزندگی و رفع مشکل می شود.
  • استفاده از داروهای تحریک ترشح بزاق : پزشک یا دندانپزشک در صورت صلاح دید و شدید داروهای تحریک کننده ترشح بزاق مثل پتیالین را تجویز می کند.

عوارض خشکی دهان

همانند هر عارضه‌ای، خشکی دهان نیز عوارض متعددی را ممکن است به همراه داشت باشد که به ان اشاره می‌کنیم:

  • مشکلات دهان و دندان : نظیر پوسیدگی دندان، زخم‌های دندان، بوی بد دهان
  • مشکلات گوارشی : مشکل در بلع و جویدن، تغییر در حس چشایی
  • مشکلات عمومی : تشنگی مداوم، مشکل در صحبت کردن، مشکلات خواب و کاهش کیفیت زندگی

اگر خشکی دهان مداوم باشد بهتر است به به دندانپزشک خود مراجعه کنید چرا که تشخیص و درمان زودهنگام از بروز عوامل جدی جلوگیری میکند. رعایت بهداشت دهان و دندان و هیدراته نگهداشتن بدن نیز به کاهش عوارض کمک می‌کند.

مقالات مشابه

در صورت علاقه مندی به مطالعه بیشتر درباره ” خشکی دهان ” و موارد مرتبط می‌توانید از مقالات معتبر زیر استفاده کنید :

سوالات متداول

به طور کلی همان طور که پیش تر به آن اشاره شد خشکی دهان به علت کمبود ترشح بزاق در دهان اتفاق می افتد که می تواند سبب مشکلاتی از جمله مشکلات در صحبت کردن و بلعیدن ، بوی بد دهان و پوسیدگی دندان و دهان شود.

خشکی دهان می تواند نشانه ای از مشکلات مختلف نظیر کم آبی بدن تنفس دهانی بیماری های زمینه ای، سرماخوردگی ، ویروس او میکرون، کم کاری تیروئید یا حتی آلرژی باشد.

شایع ترین بیماری هایی که باعث خشکی دهان می شوند عبارت است از بیماری های خودایمنی نظیر سندرم شوگر و لوپوس ، بیماری های غدد درون ریز مثل دیابت کم کاری تیروئیدی. از طرفی علاوه بر بیماری ها برخی داروها پرتودرمانی و شیمی درمانی هم باعث خشکی دهان می شوند.

در دوران بارداری خشکی دهان دلایل مختلفی می تواند داشته باشد ولی همیشه نشانه دیابت نیست . خشکی دهان در بارداری رایج است اما باید علت آن مشخص شود تا در صورت لزوم درمان مناسب انجام گیرد.

از شایع ترین علل تلخی دهان می توان به مشکلات مربوط به دهان و دندان ، مشکلات مربوط به سیستم گوارشی از جمله رفلاکس اسیدمعده ، مشکلات مربوط به سیستم تنفسی ، تغییرات هورمونی نظیر بارداری و یائسگی ، داروها و مکمل ها، کم آبی بدن ، استرس و اضطراب و برخی بیماری ها مثل دیابت اشاره کرد.

در پاسخ به این سوال می توان گفت که بله از انجاییکه ناراحتی معده سبب کاهش تولید بزاق در دهان می‌شود می توان ان را  یکی از عوامل خشکی دهان در نظر گرفت. اما باید توجه داشت که خشکی دهان و گلو که ناشی از ناراحتی معده است می تواند به سبب عوامل دیگر نیز باشد و برای تشخیص دقیق بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.